Tambayoyin da Ake Yawan Yi kan Bambance Tsarin Ponzi ko tsarin dala da Masu Sarrafa Asusun/Tarin Jari Masu Rajista An wallafa: November 16, 2023

Akwai bukatar wayar da kan masu zuba jari na farko da na yanzu game da yadda za su bambance tsarin Ponzi ko tsarin dala da sahihan masu sarrafa asusun kuɗi ko tarin jari.

MENENE TSARIN PONZI KO TSARIN DALA?

Tsarin Ponzi ko tsarin dala tsari ne na zuba jari na damfara wanda mutum ko ƙungiya ke biyan masu zuba jari riba daga sabon jarin da sababbin masu zuba jari suka kawo, maimakon daga ribar da aka samu ta hanyoyin halal.

Tsarin yana yin alƙawarin riba mai yawa tare da ɗan haɗari ko babu haɗari, amma a zahiri yana samar wa tsofaffin masu zuba jari abin da ake biyansu ne ta hanyar jawo sababbin masu zuba jari.

HALAYEN TSARE-TSAREN PONZI.

1. Ba sa yin halattaccen zuba jari ko riƙe kadarorin da za su isa biyan ribar da suka yi alƙawari.
2. Suna buƙatar sababbin masu zuba jari don biyan waɗanda suka riga su. Waɗannan sababbin masu shiga na iya rasa jarinsu, domin wataƙila ba za su dawo da shi ba kafin tsarin ya rushe.
3. Suna alƙawarin riba mai yawa daga zuba jari, galibi fiye da Adadin Kuɗin Ruwa na Manufofin Kuɗi (MPR) na Central Bank of Nigeria.
4. Ba su da rajista a hukumomin da suka dace na kula da harkar.
5. Masu tallata tsarin ba su da sanayya ga jama’ar masu zuba jari.

SU WAYE MASU SARRAFA ASUSUN KUƊI KO TARIN JARI?

Masu Sarrafa Asusun Kuɗi/Tarin Jari suna da rajista a Hukumar Kula da Harkokin Hannayen Jari da Musayar Su (SEC), kuma mambobi ne na Ƙungiyar Masu Sarrafa Asusun Kuɗi ta Najeriya (FMAN). Waɗannan kamfanoni sun nuna isasshen ƙwarewa da ƙwarewar sana'a, da ikon sarrafa kuɗi a madadin abokan cinikinsu bisa kuɗin hidima. Suna da izini da ƙwarewar sana'a wajen kare jarin masu zuba jari da ƙoƙarin samar musu da mafi yawan riba, tare da taimaka musu su rarraba haɗarin jarinsu.

Daga cikin ayyukan Masu Sarrafa Asusun Kuɗi/Tarin Jari akwai:

• Ba da shawara kan zuba jari
• Zaɓen takardun shaida na jari domin asusun kuɗi ko tarin jari
• Sarrafa asusun kuɗi ko tarin jari a madadin masu zuba jari

KAFIN KA ZUBA JARI A KOWANE TSARI, KA TABBATAR AN AMSA TAMBAYOYI MASU ZUWA:

1. Shin ka fahimci irin zuba jarin?

• Wane irin kasuwanci tsarin ke yi?
• Shin kaya ko hidimar da kamfanin ke iƙirarin sayarwa na gaske ne kuma ana iya gani ko taɓawa?
• Shin yawan ribar da ake bayarwa zai iya dorewa? Shin ya yi ƙasa ko sama da ƙimar manufofin kuɗi ta CBN (MPR) ta 14 %?

Ya kamata masu son zuba jari su guji duk wani zuba jari da ba su fahimta ba. Ka bincika yadda za a zuba kuɗinka da kuma irin samfurin da za a zuba su a ciki. Idan ribar da aka yi alƙawari ta wuce kima, misali sama da 20% a shekara, sahihancin zuba jarin yana da shakku. Ka tabbatar cewa tabbacin samun ribarka bai dogara da jawo sababbin masu zuba jari ba.

2. Ta yaya za ka riƙa sa ido kan jarinka?

• Nemi takardun shaida na zuba jarinka. Idan ba a iya ba da takardu ko rasit ba, ka yi taka-tsantsan, domin mai yiwuwa harkar ba ta da izini bisa doka.
• Kafin ka zuba jari, ka gano yadda za ka iya fita daga zuba jarin.

Idan akwai ƙa'idoji masu yawa kuma masu rikitarwa game da fita ko cire kuɗinka, wannan alamar gargaɗi ce gare ka.

3. Waɗanne haɗarurruka ne ke tattare da zuba jarin?

• Kowane zuba jari yana ɗauke da wani matakin haɗari. A ƙa'ida gaba ɗaya, yayin da haɗarin zuba jari ya fi girma, haka ribar zuba jarin kan fi yawa.
• Ka yi matuƙar zargi ga zuba jarin da ke ci gaba da samar da riba mai kyau akai-akai ba tare da la'akari da yanayin kasuwa gaba ɗaya ba; haka kuma ga zuba jarin da ke ba da riba kullum ko kowane mako.

4. Shin masu tallata zuba jarin suna da rajista a hukumomin da suka dace na kula da harkar?

• Su waye daraktoci ko masu tallata kamfanin?
• Menene sunayensu, adireshinsu da bayanan tuntuɓarsu?
• Ina manyan ofisoshin kamfanin da rassansa suke?
• Shin ma'aikata suna da wasiƙun ɗaukar aiki ko katunan shaida?
• Shin rasit ɗin biyan kuɗi suna ɗauke da sunan mutum ne ko sunan kamfani?
• Shin asusun bankin kamfanin suna ɗauke da sunan mutum ne ko sunan kamfani?
• Shin ƙwararrun ma'aikatan harkar zuba jari ko masu tallata jarin suna da rajista?
• Wace hukumar gwamnati ce ke kula da ayyukansu?
• Wace hukuma zan kai wa rahoto idan aka kasa cika alƙawari?

Yawancin tsarin Ponzi sun ƙunshi mutanen da ba su da lasisi ko kamfanonin da ba su da rajista. Dole ne ƙwararrun ma'aikatan harkar zuba jari ko masu tallata jarin su yi rajista a hukumomin kula da harkar kafin su fara aiki.

5. Ta yaya zan san matsayin rajistar zuba jarin, kamfanin da masu tallata shi?

• Nemi shaidar kafa kamfani a Hukumar Kula da Harkokin Kamfanoni (CAC) da kuma rajista a Hukumar Kula da Harkokin Hannayen Jari da Musayar Su (SEC).
• Tuntuɓi Hukumar Kula da Harkokin Hannayen Jari da Musayar Su (SEC) ta imel a sec@sec.gov.ng ko ka kira lambar Hukumar 09-4621168 domin tabbatar da matsayin rajistar kamfanin.

Idan SEC ba ta yi wa zuba jarin rajista ba, ba a ba da shawarar shiga cikinsa ba.

6. Wace hukumar gwamnati zan tuntuɓa domin ƙarin bayani?

Idan ka san wani zuba jari, ko kana cikinsa, kuma kana zargin tsarin Ponzi ko tsarin dala ne, tuntuɓi Hukumar Kula da Harkokin Hannayen Jari da Musayar Su (SEC) a adireshi masu zuwa:-

• Babban Ofishin SEC, SEC Tower Plot 272, Samuel Adesujo Ademulegun Street, Central Business District, Abuja
• Ofishin Yankin Lagos, No 3, Idejo Street, Victoria Island, Lagos
• Ofishin Yankin Port Harcourt, 31, Woji Street, GRA Phase 11, Port Harcourt
• Ofishin Yankin Kano, African Alliance House, bene na 4, F1 Sani Abacha Way/Airport Road, Kano