Àwọn ìbéèrè tó wọ́pọ̀ nípa ìyàtọ̀ ètò Ponzi/Pyramid àti olùṣàkóso àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò tó forúkọsílẹ̀ Tí a tẹ̀ jáde: November 16, 2023

A nílò láti kọ́ olùdókòwò tuntun àti àtijọ́ bí wọ́n ṣe lè yà ètò Ponzi/Pyramid sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ olùṣàkóso àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò gidi.

KÍ NI ÈTÒ PONZI/PYRAMID?

Ètò Ponzi/Pyramid jẹ́ ìdókòwò ẹ̀tàn tí ẹni tàbí àjọ ń san èrè fún olùdókòwò láti inú olú-owó tuntun tí àwọn tuntun mú wá, dípò èrè láti orísun òfin.

Ó ń ṣèlérí èrè gíga pẹ̀lú ewu díẹ̀ tàbí kò sí ewu, ṣùgbọ́n owó àwọn tuntun ni a fi ń san àwọn àtijọ́.

ÀWỌN ÀBÙDÁ ÈTÒ PONZI

1. Wọn kì í ṣe ìdókòwò òfin tàbí ní ohun ìní tó tó láti san owó tí wọ́n ṣèlérí.
2. Wọ́n nílò olùdókòwò tuntun láti san àwọn àtijọ́. Ó ṣeé ṣe kí àwọn tuntun pàdánù owó wọn nítorí wọn kì yóò lè gba owó wọn padà kí ètò náà tó wó lulẹ̀.
3. Wọ́n ń ṣèlérí èrè ìdókòwò gíga, tó sábà ga ju Ìwọ̀n Ìlànà Owó (MPR) Central Bank of Nigeria lọ.
4. Wọn kò forúkọsílẹ̀ lọ́dọ̀ àjọ àbójútó tó yẹ.
5. Àwọn olùdásílẹ̀ wọn kì í jẹ́ ẹni tí àwọn olùdókòwò mọ̀.

TA NI ÀWỌN OLÙṢÀKÓSO ÀPÒ OWÓ/ÀKÓJỌPỌ̀ ÌDÓKÒWÒ?

Securities & Exchange Commission (SEC) ló ń forúkọsílẹ̀ olùṣàkóso àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò, wọ́n sì jẹ́ ọmọ Fund Managers Association of Nigeria (FMAN). Àwọn ilé-iṣẹ́ yìí ti fi ìmọ̀, ìṣẹ́ amọ̀ṣẹ́dunjú àti agbára ṣíṣàkóso owó oníbàárà fún owó iṣẹ́ hàn. Wọ́n ní àṣẹ àti ọgbọ́n láti dáàbò bo ìdókòwò, mú èrè pọ̀ jù lọ àti ran olùdókòwò lọ́wọ́ láti pín ewu sí onírúurú.

Olùṣàkóso àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò ń ṣe àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí àti mìíràn:

• Ìmọ̀ràn ìdókòwò
• Yíyan ìwé ẹ̀rí ìdókòwò fún àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò
• Ṣíṣàkóso àpò owó/àkójọpọ̀ ìdókòwò fún olùdókòwò

KÍ O TÓ DOKO SÍNÚ ÈTÒ ÈYÍKÉYÌÍ, JỌ̀WỌ́ JẸ́RÌÍ PÉ O TI RÍ ÌDÁHÙN SÍ ÀWỌN ÌBÉÈRÈ WỌ̀NYÍ:

1. Ṣé o lóye irú ìdókòwò náà?

• Irú òwò wo ni ètò náà ń ṣe?
• Ṣé ọjà tàbí iṣẹ́ tí ilé-iṣẹ́ sọ pé òun ń tà jẹ́ gidi tí a lè fọwọ́ kàn?
• Ṣé ìwọ̀n èrè náà lè dúró? Ṣé ó kéré tàbí ga ju Ìwọ̀n Ìlànà Owó CBN (MPR) ti 14 % lọ?

Olùdókòwò tó fẹ́ wọlé yẹ kó yàgò fún ìdókòwò tí kò lóye. Wádìí bí a ṣe máa doko owó rẹ àti ọjà wo ni yóò wọ. Bí èrè tí a ṣèlérí bá ju bó ṣe yẹ lọ, bíi ju 20% lọ́dọọdún, ìdókòwò náà ṣeé fura sí. Jẹ́rìí pé ìdánilójú èrè rẹ kò sinmi lórí kíkó olùdókòwò tuntun wọlé.

2. Báwo ni o ṣe ń tọ́pa ìdókòwò rẹ?

• Béèrè fún ìwé ẹ̀rí ìdókòwò rẹ. Bí wọn kò bá lè pèsè ìwé tàbí rísíìtì, ṣọ́ra, nítorí ó lè jẹ́ iṣẹ́ tàbí òwò tí kò bófin mu.
• Wádìí ọ̀nà yíyọ kúrò nínú ìdókòwò kí o tó wọlé.

Bí òfin tó nira púpọ̀ bá wà fún yíyọ kúrò tàbí gbígba owó rẹ, àmì ìkìlọ̀ ni.

3. Kí ni ewu ìdókòwò náà?

• Gbogbo ìdókòwò ní ewu kan. Ní ìlànà gbogbogbò, bí ewu bá ṣe ga, bẹ́ẹ̀ ni èrè ìdókòwò ṣe ń ga.
• Fura gidigidi sí ìdókòwò tó ń mú èrè rere déédéé wá láìka ipò ọjà sí, àti èyí tó ń san èrè ojoojúmọ́ tàbí lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀.

4. Ṣé àwọn olùgbé ìdókòwò náà kalẹ̀ forúkọsílẹ̀ lọ́dọ̀ àjọ àbójútó tó yẹ?

• Ta ni olùdarí/olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ náà?
• Kí ni orúkọ, àdírẹ́sì àti ọ̀nà ìkàn sí wọn?
• Nibo ni olú ọ́fíìsì àti ẹ̀ka ilé-iṣẹ́ wà?
• Ṣé òṣìṣẹ́ ní lẹ́tà ìgbàṣẹ́ tàbí káàdì ìdánimọ̀?
• Ṣé orúkọ ẹni tàbí ilé-iṣẹ́ ló wà lórí rísíìtì ìsanwó?
• Ṣé orúkọ ẹni tàbí ilé-iṣẹ́ ló wà lórí àkọọ́lẹ̀ báńkì?
• Ṣé amòye ìdókòwò tàbí olùtajà forúkọsílẹ̀?
• Àjọ ìjọba wo ló ń ṣàbójútó iṣẹ́ wọn?
• Àjọ wo ni màá fi ẹ̀sùn sí bí wọ́n kò bá sanwó?

Ọ̀pọ̀ ètò Ponzi ní ẹni tí kò ní àṣẹ tàbí ilé-iṣẹ́ tí kò forúkọsílẹ̀ nínú. Amòye ìdókòwò tàbí olùtajà gbọdọ̀ forúkọsílẹ̀ lọ́dọ̀ alábòójútó kí iṣẹ́ tó bẹ̀rẹ̀.

5. Báwo ni mo ṣe lè mọ ipò ìforúkọsílẹ̀ ìdókòwò, ilé-iṣẹ́ àti àwọn olùdásílẹ̀ rẹ?

• Béèrè fún ẹ̀rí ìdásílẹ̀ lọ́dọ̀ Corporate Affairs Commission (CAC) àti ìforúkọsílẹ̀ lọ́dọ̀ Securities and Exchange Commission (SEC).
• Kan sí Securities and Exchange Commission (SEC) ní sec@sec.gov.ng tàbí pe 09-4621168 láti jẹ́rìí ipò ìforúkọsílẹ̀ ilé-iṣẹ́.

Bí SEC kò bá forúkọsílẹ̀ ìdókòwò náà, a kò gbà ọ́ nímọ̀ràn láti wọlé sí i.

6. Àjọ ìjọba wo ni mo lè béèrè àlàyé síwájú lọ́wọ́?

Bí o bá mọ̀ tàbí wà nínú ìdókòwò tí o fura pé ó jẹ́ Ponzi/Pyramid, kan sí Securities and Exchange Commission (SEC) ní àwọn àdírẹ́sì wọ̀nyí:

• Olú ọ́fíìsì SEC, SEC Tower Plot 272, Samuel Adesujo Ademulegun Street, Central Business District, Abuja
• Ọ́fíìsì agbègbè Lagos, No 3, Idejo Street, Victoria Island, Lagos
• Ọ́fíìsì agbègbè Port Harcourt, 31, Woji Street, GRA Phase 11, Port Harcourt
• Ọ́fíìsì agbègbè Kano, African Alliance House, 4th Floor, F1 Sani Abacha Way/Airport Road, Kano