Zama
Mai Gudanar da Kasuwar Jari An wallafa: September 4, 2023

Ga jagora mataki-mataki kan tsarin rajista, tare da buƙatun kowane nau’in CMO.

Mataki na 1: Yi Wa Kasuwancinku Rajista a Corporate Affairs Commission (CAC)

Sashe na 38(2) na Companies and Allied Matters Act (CAMA) 2020 ya buƙaci duk kamfanoni su yi rajista da CAC; saboda haka duk kasuwanci a Najeriya dole su yi rajista da CAC kafin su iya neman rajista a matsayin CMO. Don yi wa kasuwancinku rajista da CAC, za ku buƙaci:

• Ƙirƙiri asusu a shafin yanar gizon CAC.
• Zaɓi nau’in kamfanin da kuke son yi wa rajista.
• Cika fom ɗin rajista na yanar gizo kuma ku biya kuɗaɗen da ake buƙata.
• Gabatar da buƙatarku tare da takardun tallafi.
• Da zarar an amince da buƙatarku, za ku karɓi Takardar Shaidar Kafuwar Kamfani.

Don ƙarin bayani kan rajistar kasuwanci a CAC, duba wannan jagorar da aka shirya muku.

Mataki na 2: Zaɓi Nau’in Mai Gudanar da Kasuwar Jari (CMO)

Sashe na 10 na Investment and Securities Act (ISA) 2007 ya bayyana mai gudanar da kasuwar jari a matsayin “duk wani mutum da ke kasuwancin cinikin takardun jari ko yake ba da ayyuka da suka shafi takardun jari.”

Idan wannan shi ne irin kasuwancin da kuke son shiga, ku lura cewa akwai nau’ikan CMO daban-daban a Najeriya, kowannensu yana da nasa ayyuka da buƙatu. Wasu daga cikin nau’ikan CMO da aka fi sani a Najeriya sun haɗa da:

• Dillalai: Suna zama masu shiga tsakani tsakanin masu saye da masu sayar da takardun jari.
• Dillalai kuma masu cinikin takardun jari: Suna saye da sayar da takardun jari a madadin abokan ciniki da kuma don asusun kansu.
• Cibiyoyin adana takardun jari na tsakiya: Suna riƙe da takardun jari ta hanyar lantarki kuma suna sauƙaƙa sauya mallakarsu.
• Masu ba kamfanoni shawara kan zuba jari: Suna ba abokan ciniki na kamfanoni shawara kan zuba jari.
• Ƙananan dillalan kamfanoni: Suna zama masu shiga tsakani tsakanin dillalai da abokan cinikinsu.
• Masu Kula da Takardun Jari: Suna adana takardun jari cikin aminci a madadin abokan ciniki.
• Masu Cinikin Takardun Jari: Suna saye da sayar da takardun jari don asusun kansu.
• Masu auna da kimanta darajar kadarori: Suna tantance darajar kadarori don fitar da takardun jari.
• Dillalai a filin ciniki: Suna sauƙaƙa cinikin takardun jari a filin ciniki.
• Masu ciniki a filin ciniki: Suna cinikin takardun jari don asusun kansu a filin ciniki.
• Masu ciniki a kasuwar FMDQ OTC: Suna cinikin takardun jari kai tsaye wajen FMDQ OTC Securities Exchange, ba a filin ciniki na yau da kullum ba.
• Manajojin Asusun/Ƙunshin Zuba Jari: Suna gudanar da asusun zuba jari a madadin abokan ciniki.
• Ƙananan dillalai masu zaman kansu: Suna zama masu shiga tsakani tsakanin dillalai da abokan cinikinsu ɗaiɗaiku.
• Dillalai tsakanin dillalai: Suna sauƙaƙa cinikin takardun jari tsakanin masu ciniki da kansu.
• Masu ba da shawara kan zuba jari: Suna ba abokan ciniki shawara kan zuba jari.
• Gidajen fitar da takardun jari: Suna taimaka wa kamfanoni wajen fitar da takardun jari.
• Masu samar da kasuwa: Suna kiyaye bambancin farashin saye da sayarwa na takardun jari domin tabbatar da samuwar ciniki cikin sauƙi a kasuwa.
• Kasuwannin musayar takardun jari na OTC: Suna sauƙaƙa cinikin takardun jari a wajen filin ciniki.
• Manajojin Ƙunshin Zuba Jari: Suna gudanar da ƙunshin jarin abokan ciniki a madadinsu.
• Masu gudanar da kadarori: Suna sarrafa kadarori a madadin abokan ciniki.
• Masu gudanar da asusun jarin kamfanoni masu zaman kansu: Suna sarrafa asusun jarin hannun jari mai zaman kansa a madadin masu zuba jari.
• Hukumomin tantance ƙima: Suna tantance ƙarfin masu fitar da takardun jari na biyan bashi.
• Bankunan karɓar kuɗin tayin jari: Suna karɓa da sarrafa kuɗin biyan rajistar sayen sabbin takardun jari.
• Masu Rijistar Hannun Jari: Suna adana bayanan mallakar takardun jari.
• Mai shirya rahoton kuɗi ko mai binciken kuɗi: Suna shirya da duba bayanan kuɗi na kamfanonin jama’a.
• Wakilan ba da rancen takardun jari: Suna sauƙaƙa ba da takardun jari rance da karɓar su rance.
• Ƙungiyoyin da ke sa wa kansu ƙa’idoji (SROs): Ƙungiyoyi ne ba na gwamnati ba da ke samar da dokoki masu ƙarfafa ciniki cikin adalci da tsari, kare masu zuba jari, da kiyaye kyawawan halaye tsakanin masu shiga kasuwa.
• Lauyoyi: Suna ba da shawarar shari’a kan mu’amalolin kasuwar jari.
• Ƙananan dillalai: Suna zama masu shiga tsakani tsakanin dillalai da abokan cinikinsu.
• Masu Riƙon Amana: Suna riƙe da kadarori bisa amana domin amfanin wasu.
• Masu Garanti na Sayen Abin da Ba a Sayar Ba: Suna ba da tabbacin sayen duk takardun jarin da ba a sayar wa masu zuba jari ba a sabon fitarwa.
• Manajojin Jarin Bunƙasa Sabbin Kasuwanci: Suna gudanar da asusun jarin bunƙasa sabbin kasuwanci a madadin masu zuba jari.
• Dillalan kayayyaki: Suna zama masu shiga tsakani tsakanin masu saye da masu sayar da kwangilolin kayayyaki, suna sauƙaƙa ciniki a madadin abokan ciniki don ladan aiki. Ba su mallaki kayayyakin da kwangilolin suka shafa da kansu ba.
• Masu cinikin kayayyaki: Suna saye da sayar da kwangilolin kayayyaki don asusun kansu, da nufin cin riba daga sauyin farashi. Suna aiki a matsayin masu samar da kasuwa, suna samar da sauƙin ciniki da tasiri kan farashi.
• Dillalai kuma masu cinikin kayayyaki: Suna haɗa ayyukan dillali da mai ciniki da kansa. Suna aiwatar da ciniki a madadin abokan ciniki, kuma suna ciniki don kansu a kasuwar kayayyaki ɗaya.

Mataki na 3: Cika Buƙatun Rajista ga Nau’in CMO da Aka Zaɓa

Sashe na 11 na ISA 2007 ya bayyana buƙatun rajista na gaba ɗaya ga CMOs. Waɗannan buƙatun sun haɗa da:

• Samun mafi ƙarancin jari da ake buƙata, wanda SEC ta kayyade a Dokoki da Ƙa’idojinta. Mafi ƙarancin jarin da ake buƙata ga CMOs a Najeriya ya bambanta gwargwadon nau’in CMO.

• Samun daraktoci da jami’ai waɗanda suka cancanta kuma suke da halayen kirki don gudanar da ayyukan CMO. Waɗannan daraktoci dole su kasance masu gaskiya, abin amincewa, kuma ƙwararru. SEC za ta tantance cancanta da halayen daraktoci da jami’ai bisa abubuwa da dama, ciki har da iliminsu, gogewarsu, da tarihin kuɗinsu.
• Samun gamsasshen tsarin kasuwanci. Tsarin ya kamata ya bayyana yadda CMO zai yi kasuwanci, kasuwar da yake niyya, da dabarar gasa. Ya kamata kuma ya haɗa da hasashen kuɗi na shekaru uku na farko na aikin CMO.

Mataki na 4: Nemi Rajista a SEC

Sashe na 12 na ISA 2007 ya buƙaci duk CMOs su yi rajista da SEC; saboda haka, bayan kun cika duk buƙatun rajista, za ku iya neman rajista da SEC. Tsarin rajistar ya haɗa da gabatar da fom ɗin neman rajista tare da takardun tallafi da kuɗaɗe.

Ga buƙatun rajista na kowane CMO:

Za ku iya yin rajista da sabunta lasisinku ne kawai ta Tashar Masu Gudanarwa.

Mutumin da kamfani ya ɗauki nauyin rajistarsa (“Sponsored Individual”) ne kaɗai zai iya yi wa kasuwanci rajista a dandalin. Ƙarin bayani game da mutanen da kamfani ya ɗauki nauyin rajistarsu a nan.

Mataki na 5: A Yi Muku Tantance Cancanta da Halayen Kirki

Sashe na 11(4) na ISA 2007 ya buƙaci SEC ta tantance cancanta da halayen kirki na duk masu neman rajista a matsayin CMO. Wannan tantancewa na tabbatar da cewa mai nema mai gaskiya ne, abin amincewa ne, kuma yana da ƙwarewar gudanar da ayyukan CMO.

Mataki na 6: Samu Takardar Shaidar Rajista Daga SEC

Idan an amince da buƙatarku, SEC za ta ba ku takardar shaidar rajista. Sashe na 13 na ISA 2007 ya buƙaci SEC ta ba duk waɗanda aka amince da buƙatarsu ta rajista a matsayin CMO takardar shaidar rajista. Wannan takarda za ta ba ku izinin gudanar da aiki a matsayin CMO a Najeriya.

Mataki na 7: A Yi Muku Tantance Cancanta da Halayen Kirki

Sashe na 11(4) na ISA 2007 ya buƙaci SEC ta tantance cancanta da halayen kirki na duk masu neman rajista a matsayin CMO. Wannan tantancewa na tabbatar da cewa mai nema mai gaskiya ne, abin amincewa ne, kuma yana da ƙwarewar gudanar da ayyukan CMO.

Mataki na 8: Samu Takardar Shaidar Rajista Daga SEC

Idan an amince da buƙatarku, SEC za ta ba ku takardar shaidar rajista. Sashe na 13 na ISA 2007 ya buƙaci SEC ta ba duk waɗanda aka amince da buƙatarsu ta rajista a matsayin CMO takardar shaidar rajista. Wannan takarda za ta ba ku izinin gudanar da aiki a matsayin CMO a Najeriya.

Ƙarin Kayan Taimako don Rajista

Buƙatun Rajistar Kasuwar Musayar Takardun Jari

Sami taƙaitaccen bayani kan abin da ake buƙata don kafa da gudanar da kasuwar musayar takardun jari a Najeriya—ciki har da biyan kuɗaɗe, muhimman fom, mafi ƙarancin jari, sharuddan mutumin da kamfani ya ɗauki nauyin rajistarsa, da muhimman takardun kamfani.

Buƙatun Rajistar Kasuwar Musayar Kayayyaki

Koyi manyan matakai da takardun da ake buƙata—kamar wajibcin biyan kuɗi, gabatar da fom, iyakokin jari, da alkawuran bin ƙa’idoji—don rajistar Kasuwar Musayar Kayayyakin Masarufi.

Jerin Abubuwan Dubawa na Rajistar Mutanen da Kamfani ya Ɗauki Nauyinsu

Mutanen da kamfanoni ke ɗaukar nauyinsu ma’aikatan Masu Gudanar da Kasuwar Jari (CMOs) ne da SEC ta ba izinin yin ayyukan da ake kula da su a madadin mai gudanarwar. Koyi manyan matakai da takardun da ake buƙata — kamar biyan kuɗi, miƙa fom, shaidar ƙwararru da alƙawuran bin ƙa’idoji — don yin rajista, sauya matsayi, canja rajista ko yin murabus a matsayin mutumin da kamfani ke ɗaukar nauyi.

Kammalawa

Tsarin zama CMO a Najeriya na iya zama mai rikitarwa kuma ya ɗauki lokaci mai tsawo. Duk da haka, yana da muhimmanci ku bi duk matakai da buƙatu a hankali don tabbatar da nasarar buƙatarku. Da zarar an yi muku rajista a matsayin CMO, za ku iya ba abokan ciniki ayyukanku a kasuwar jari ta Najeriya.