NJSM – Ìdìpọ̀ 3, Nọ́mbà 1 Tí a tẹ̀ jáde: November 17, 2023
Ọjà Olú-owó Nàìjíríà àti Ìsúná 2017: Ẹ̀kọ́ fún 2018 – Abdul Zubair
Àkótán:
Ìsúná orílẹ̀-èdè ní ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé. SEC mọ èyí, ó sì ṣáájú àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìsúná ọdọọdún tó ń kó àwọn olùnífẹ̀ẹ́ ọjà olú-owó àti àwọn ẹ̀ka míì jọ, láti pèsè ìmọ̀ràn fún àwọn olùdásílẹ̀ ètò. Lẹ́yìn fífi àwọn apá pàtàkì àti àṣeyọrí ìsúná 2017 hàn, àpilẹ̀kọ ṣe àyẹ̀wò ìpèsè 2018 àti ìbáṣepọ̀ ìsúná àti ọjà olú-owó. Ó gbé àwọn àkíyèsí àti ìmọ̀ràn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ 2018 kalẹ̀, ó sì parí pé gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìṣe rẹ̀, ọjà olú-owó Nàìjíríà ń lọ sí jíjẹ́ títóbi jù ní Áfíríkà ní 2025.
Ṣíṣe Àwòṣe àti Àsọtẹ́lẹ̀ Àwọn Ìpìlẹ̀ Ọrọ̀ Ajé ní Nàìjíríà – Mohammed Shuaibu
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí sọ ìhùwàsí àwọn oníyípadà ọrọ̀ ajé Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú VECM àti dátà ìdámẹ́rin ọdún 1999Q1–2016Q4. Àsọtẹ́lẹ̀ ojútùú àìyípadà dára ju ti aláyípadà lọ. Àwòṣe náà sọ ìhùwàsí àwọn oníyípadà dáadáa láàárín àwọn ìyapa pàtàkì tó jọ ti gidi. ARIMA fìdí rẹ̀ múlẹ̀, nítorí àwòṣe tó ka ìyapa sí ṣe dáadáa ju èyí tí kò kà á sí. Àwọn àwòṣe tún sọ ipa ìdàgbàsókè ṣáájú ìrẹ̀wẹ̀sì 2016, ìrẹ̀wẹ̀sì ọjà ìpín àti ìdínkù iye náírà tẹ́lẹ̀. Bí VECM tilẹ̀ dára ju ARIMA, ìyapa ìlànà ṣe pàtàkì fún àsọtẹ́lẹ̀. Ìwádìí sọ pé ìdúróṣinṣin ètò owó àti oṣùwọ̀n pàṣípààrọ̀ ṣe pàtàkì fún dídín ìyípadà ọrọ̀ ajé kù àti ìdúróṣinṣin ọjà.
Ìdáhùn Àwọn Ìpayà Ìyípadà Iye Tó Dọ́gba àti Tí Kò Dọ́gba nínú Ọjà Ìpín Nàìjíríà – David A.Khue
Àkótán:
Ìwádìí yìí ṣe àyẹ̀wò bí ìpayà ṣe ń pé, àti ìdáhùn tó dọ́gba àti tí kò dọ́gba, ó sì díwọ̀n ìyípadà iye ọjà ìpín Nàìjíríà pẹ̀lú èrè ojoojúmọ́ láti Oṣù Keje 3, 1999 sí Oṣù Kẹfà 12, 2017 àti èrè oṣooṣù láti Oṣù Kínní 1985 sí Oṣù Kẹta 2017. Ó lo GARCH (1,1) tó dọ́gba, EGARCH (1,1) àti TARCH (1,1) tí kò dọ́gba, pẹ̀lú pínpín déédéé, student-t, student-t aláyí, Pínpín Àṣìṣe Gbogbogbò àti irú rẹ̀ aláyí. Àwòṣe GARCH (1,1) fún èrè méjèèjì fi ìṣùpọ̀ ìyípadà iye àti ìpayà tó pé gan-an, tó sì lè bú, hàn. EGARCH (1,1) àti TARCH (1,1) ojoojúmọ́ fi àìdọ́gba hàn láìsí ipa gbèsè; EGARCH (1,1) àti TARCH (1,1) oṣooṣù fi àìdọ́gba àti ipa gbèsè hàn. Àwòṣe àìdọ́gba tún fi ìpayà tó pé hàn, tó ń fa ìrántí pípẹ́. Pínpín student-t àti student-t aláyí tí ìrù wọn wúwo bá èrè ojoojúmọ́ àti oṣooṣù mu lẹ́sẹẹsẹ. Nítorí ewu àti àìdánilójú ìpayà tó lè bú, ìwádìí dámọ̀ràn ìṣọ́ra nínú ètò ìṣòwò ìwé ẹ̀rí ìdókòwò àti mímú ọjà jinlẹ̀ láti dín ìyípadà iye kù.
Àwòṣe Ìyípadà Iye Ìpín Àwọn Ilé-iṣẹ́ Tó Bá Iṣẹ́ Àgbẹ̀ Ṣepọ̀ ní Nàìjíríà – Sakiru O. Akinbode, Ismail O. Fasanya àti Seun T. Falola
Àkótán:
Ìwádìí ẹ̀rí nípa àwòṣe ìyípadà iye ìpín ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀ nínú Ọjà Pàṣípààrọ̀ Nàìjíríà kéré, bí iṣẹ́ àgbẹ̀ ṣe ṣe pàtàkì, tí a nílò láti fa ìdókòwò sí i, tí ìyípadà iye sì ṣe pàtàkì fún ìpinnu. Ìwádìí yìí lo iye ìparí ojoojúmọ́ láti Oṣù Kẹsàn-án 1, 2015 sí Oṣù Kẹjọ 31, 2016 láti ṣe àwòṣe ìyàtọ̀ alámùúyẹ àwọn ilé-iṣẹ́ àgbẹ̀ olókìkí. Ó lo GARCH tó dọ́gba àti àwọn àtúnṣe rẹ̀ tí kò dọ́gba. Kò sí ẹ̀rí ipa gbèsè àyàfi ní ilé-iṣẹ́ méjì, àwòṣe tó dọ́gba sì dára ju ti àìdọ́gba lọ gẹ́gẹ́ bí ìlànà yíyan tó yẹ. Olùdókòwò yẹ kí ó wo ìwà iye ìpín ṣáájú ìpinnu. Olùdásílẹ̀ ètò yẹ kí ó ṣọ́ra fún ọ̀rọ̀ tó lè mú ìròyìn búburú bá ọjà. Àwọn olùṣàkóso yẹ kí wọ́n fún ìdàgbàsókè ọjà lókun láti lè fara da ìròyìn búburú. A tún nílò ìwádìí pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àwòṣe míì, pàápàá ní ẹ̀ka àgbẹ̀.
Abdulaziz Shehu àti Adamu Hassan: Ìpayà Iye Epo àti Ìṣe Ọjà Ìpín nínú Ọrọ̀ Ajé Nàìjíríà: Àyẹ̀wò ARDL Kìíṣe-laini, 2008–2017 – Sakiru O. Akinbode, Ismail O. Fasanya àti Seun T. Falola
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí lo dátà oṣooṣù Nàìjíríà láti Oṣù Kínní 2008 sí Oṣù Karùn-ún 2017 láti ṣe àyẹ̀wò ipa àìdọ́gba ìpayà iye epo lórí ọjà ìpín. Ó lo NARDL fún àìdọ́gba ìgbà kúkúrú àti pípẹ́. Àbájáde fi àjọrìn àti ìbáṣepọ̀ àìdọ́gba hàn. Ìlọsíwájú iye epo kò ní ipa pàtàkì lórí ìṣe ọjà Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ìyípadà búburú ní ipa rere àti pàtàkì ní ìgbà kúkúrú àti pípẹ́. Èyí fi àìní hàn pé olùṣàkóso yẹ kí ó tẹ̀síwájú láti mú ọjà dàgbà kí ó lè fara da ìpayà òde bí ìṣubú iye epo. Ìsapá SEC láti darí ìmúṣẹ ètò àgbà ọjà olú-owó jẹ́ apá rẹ̀. Dátà tuntun yóò gba ìwádìí tuntun láàyè láti mọ bóyá ìsapá SEC ń mú ọjà lágbára sí ìṣubú iye epo àgbáyé.
Ìṣọ̀kan àti Ìrà Ilé-iṣẹ́ Gẹ́gẹ́ bí Irinṣẹ́ Ìdàgbàsókè Pápá Epo àti Gáàsì Kékeré ní Nàìjíríà – P. C. Obutte àti Jerome Okoro
Àkótán:
Ní àwọn ọdún 1990, ìjọba Nàìjíríà pàṣẹ pé kí àwọn ilé-iṣẹ́ epo àgbáyé (IOCs) gbé pápá epo fún àwọn ilé-iṣẹ́ abínibí tó fẹ́ rà á. Bí èyí tilẹ̀ lè mú ètò fífi agbára fún ọmọ orílẹ̀-èdè ṣẹ, ète fífi ìṣelọpọ àti ìpamọ́ epo pọ̀ kò tíì ṣẹ nítorí ààlà agbára àwọn olùgbà abínibí púpọ̀. Àwọn ìwé ìwádìí dojú kọ àìní owó àti ìmọ̀ ẹ̀rọ, wọ́n sì sábà fo ipa ìṣètò ilé-iṣẹ́ kọjá. Àpilẹ̀kọ yìí wo ìṣọ̀kan àti ìrà gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ àtúntò àti àǹfààní wọn fún ilé-iṣẹ́ pápá epo kékeré. Ó lo ìwádìí ìlànà òfin láti ṣàyẹ̀wò èrò, ìpìlẹ̀, òfin àti ètò nínú àwọn ìwé tó yẹ. Ó rí i pé bí ìfọwọ́sí lọ́pọ̀ àjọ ṣe ń di ìlànà nípa, ìṣọ̀kan àti ìrà lè mú ìdàgbàsókè pápá yára. Ó dámọ̀ràn pípín ìṣàkóso ìṣọ̀kan sí ẹ̀ka bí ti àwọn agbègbè míì, àti àwọn ìgbésẹ̀ míì.
Mímú Ọjà Olú-owó Nàìjíríà Jinlẹ̀ pẹ̀lú Ìmọ̀ Ẹ̀rọ: Àwọn Àǹfààní fún Olùṣiṣẹ́, Olùṣàkóso àti Ilé-iṣẹ́ Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Ìṣúná – Afolabi E. Olowookere àti Mustapha Ibrahim
Àkótán:
Ìmọ̀ ẹ̀rọ ń yí iṣẹ́ ènìyàn padà léraléra, ó ń fa ewu fún ọ̀nà ìbílẹ̀, ó sì ń dá àǹfààní fún ìmúdàgba àti àwọn aṣáájú rẹ̀. Àpilẹ̀kọ yìí ṣàwárí lílo ìmọ̀ ẹ̀rọ àti àǹfààní rẹ̀ nínú ọjà olú-owó Nàìjíríà láti mú un jinlẹ̀ sí i. Àyẹ̀wò fi hàn pé ìmọ̀ ẹ̀rọ ti ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àti ìṣàkóso ọjà, ṣùgbọ́n àyè ìmúdàgba sí i wà, pàápàá pẹ̀lú ìdàgbàsókè tuntun ìmọ̀ ẹ̀rọ ìṣúná. Ó fi àwọn ibi tí olùṣiṣẹ́, olùṣàkóso àti ilé-iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ ìṣúná lè tún lò ìmọ̀ ẹ̀rọ àti fọwọ́sowọ́pọ̀ hàn. Wọ́n ṣe pàtàkì fún ọjà tó jinlẹ̀, tó lè bá àwọn ẹlẹgbẹ́ àgbáyé díje nínú iṣẹ́ àti ìṣàkóso.