Kayayyakin da Ake Ciniki da Su a Kasuwar Jari An wallafa: November 13, 2023

Kasuwar jari wani ɓangare ne na kasuwar kuɗi da ke taimakawa wajen isar da kuɗaɗen matsakaicin lokaci zuwa dogon lokaci daga masu rarar kuɗi zuwa masu buƙatar kuɗi. Ana yin wannan canja wurin ta hanyar kayayyakin kuɗi, wato takardu ko takardun shaida da ke nuna shaidar zuba jari. Kayayyakin da ake ciniki da su a kasuwar jari su ne:

1. Takardun Bashi

Kamfanoni ko gwamnatoci suna amfani da takardar bashi wajen tara kuɗaɗe don manyan ayyukan da ke buƙatar jari. Ana iya samunta a kasuwar farko ko ta biyu. Alaƙar mallaka a wannan nau'in kayan aiki ita ce ta mai karɓar bashi da mai ba da bashi; saboda haka ba lallai ta nuna mallakar kasuwancin mai karɓar bashi ba. Yarjejeniyar tana da ƙayyadadden lokaci, kuma ana biyan ruwa a lokutan da aka ƙayyade kamar yadda ke cikin Takardar Yarjejeniyar Amana* (yarjejeniyar kwangila). Saboda haka, ana mayar da babban jarin da aka zuba a ƙarshen lokacin yarjejeniyar, yayin da ake biyan ruwa kowane wata uku, kowane wata shida ko kowace shekara. Ruwan da aka ambata a Takardar Yarjejeniyar Amana na iya kasancewa tsayayye ko mai canzawa. Tsawon lokacin wannan rukuni daga shekaru 3 zuwa 25 ne. Zuba jari a wannan kayan aiki, a mafi yawan lokuta, ba ya tattare da haɗari kuma saboda haka yana samar da ƙarancin riba idan aka kwatanta da sauran kayan aikin da ake cinikinsu a kasuwar jari. Masu zuba jari a wannan rukuni suna da fifiko na farko idan aka rushe kamfani.

Idan wanda ya fitar da takardar bashin shi ne:

  • Gwamnatin Tarayya, ana kiranta Takardar Bashin Gwamnatin Ƙasa;
  • Gwamnatin jiha, ana kiranta Takardar Bashin Jiha;
  • Ƙaramar hukuma, ana kiranta Takardar Bashin Ƙaramar Hukuma; kuma
  • Kamfani, ana kiranta Takardar Bashi, Lamunin Masana’antu ko Takardar Bashin Kamfani

2. Hannayen Jari

Kamfanoni kaɗai ke fitar da wannan kayan aiki, kuma ana iya samunsa a kasuwar farko ko ta biyu. Zuba jari ta wannan hanyar yana nufin mallakar kasuwancin, domin yarjejeniyar tana ci gaba har abada sai an sayar da ita ga wani mai zuba jari a kasuwar ta biyu. Saboda haka, mai zuba jarin yana da wasu haƙƙoƙi da gata (kamar yin zaɓe da riƙe muƙami) a kamfanin. Yayin da mai zuba jari a takardun bashi zai iya samun ruwa wanda dole a biya, mai hannun jari yana samun rabon riba wanda za a iya ayyana shi ko kuma ba za a ayyana ba.

Haɗarin wannan kayan aiki yana da yawa, saboda haka yana iya samar da riba mai yawa (idan zuba jarin ya yi nasara). Sai dai masu riƙe da wannan kayan aiki suna a matsayi na ƙarshe wajen fifikon karɓar kuɗi idan aka rushe kamfani, domin ana ɗaukar su a matsayin masu kamfanin.

3. Hannayen Jari Masu Fifiko

Kamfanoni ke fitar da wannan kayan aiki, kuma masu zuba jari a cikinsa suna matsayi na biyu (bayan masu riƙe da takardun bashi) wajen fifikon karɓar kuɗi idan kamfani ya rushe. Kayan aikin yana da siffofin hannayen jari, domin idan ana lissafa jarin hannayen jari da aka ba da izinin fitarwa da jarin da aka riga aka biya, ana haɗa su da jarin hannayen jari don samun jimillar. Ana kuma iya ɗaukar hannayen jari masu fifiko a matsayin kayan bashi, domin ba sa ba masu riƙe da su haƙƙin jefa ƙuri'a, kuma tsarin biyan rabon ribarsu yana kama da biyan ruwa na takardun bashi.

Hannayen jari masu fifiko na iya kasancewa:

  • Waɗanda ba a iya fansarsu amma ana iya juyar da su: a wannan yanayin, idan wa'adin kayan aikin ya cika, ana juyar da babban kuɗin da za a mayar wa mai zuba jari zuwa hannayen jari, duk da cewa an riga an biya rabon riba (ruwa).
  • Waɗanda ba a iya fansarsu kuma ba a iya juyar da su: a nan, mai riƙe da su zai iya sayar da abin da yake riƙe da shi a kasuwar ta biyu kaɗai, domin za a ci gaba da sabunta yarjejeniyar a duk lokacin da wa'adinta ya cika. Ba za a kuma juyar da kayan aikin zuwa hannayen jari ba.
  • Waɗanda ana iya fansarsu: a nan ana mayar da babban kuɗin a ƙarshen ƙayyadadden lokaci. A wannan yanayin ana ɗaukar su a matsayin kayan bashi kawai.

Lura: ruwa na iya taruwa, canzawa ko zama tsayayye bisa yarjejeniyar da ke cikin Takardar Yarjejeniyar Amana.

4. Kayayyakin da Ƙimarsu Ta Dogara da Wani Abu (Kayayyakin da Darajarsu ta Dogara ga Wata Kadara)

Waɗannan kayayyaki ne da ƙimarsu ta samo asali daga wasu takardun jari, waɗanda ake kira kadarorin tushe (domin daga gare su ne aka samo kayayyakin da ƙimarsu ta dogara da wasu kadarori). Farashi, matakin haɗari da aikin kayan da ƙimarsa ta dogara da wata kadara suna dogara da kadarorin tushe, domin duk abin da ya shafi kadarar tushe zai shafi kayan da ƙimarsa ta dogara da wata kadara. Kayan da ƙimarsa ta dogara da wata kadara na iya zama kadara, ma'auni ko ma wani yanayi. Kayayyakin da ƙimarsu ta dogara da wasu kadarori sun fi zama gama gari a ƙasashen da tattalin arzikinsu ya bunƙasa.

Ga wasu misalan kayayyakin da ƙimarsu ta dogara da wasu kadarori:

  • Takardun Jari Masu Goyon Bayan Lamunin Gidaje (MBS)
  • Takardun Jari Masu Goyon Bayan Kadarori (ABS)
  • Kwangilolin ciniki na gaba
  • Kwangilolin zaɓin saye ko sayarwa
  • Kwangilolin musaya
  • Haƙƙin samun ƙarin takardun jari
  • Asusun Jari da Ake Cinikinsu a Kasuwar Musaya ko kayayyaki

Daga cikin duk kayayyakin da ƙimarsu ta dogara da wasu kadarori da aka ambata a sama, wanda aka fi samu a Najeriya shi ne haƙƙin samun ƙarin takardun jari, inda mai riƙe da wata takardar jari da yake da ita yake samun damar ƙara yawan abin da yake riƙe da shi bisa wani rabo da aka ware masa.

*Lura: Takardar Yarjejeniyar Amana takarda ce da ke bayyana sharuɗɗan yarjejeniya. Wakilin amana ne yake riƙe da ita a amana.

  1. Koma Babban Shafi
  2. /
  3. Aikin da Aka Ɗora Mana
  4. /
  5. Ci gaba
  6. /
  7. Ilimin Masu zuba jari
  8. /
  9. Ka'idojin zuba jari
  10. /
  11. Kayayyakin da Ake Ciniki da Su a Kasuwar Jari
Raba: