Àkọsílẹ̀ Ìtọ́nisọ́nà Fún Àwọn Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó àti Àwọn Ilé-iṣẹ́ Gbogbogbò Nípa Lẹ́tà Ìkéde Lórí Yíyan Ìgbìmọ̀ Olùdarí àti Àkókò Iṣẹ́ Olùdarí Tí a tẹ̀ jáde: July 1, 2025

1. Ète Ìtọ́nisọ́nà Yìí

A gbé ìtọ́nisọ́nà yìí jáde fún Àwọn Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó (CMOs) àti Àwọn Ilé-iṣẹ́ Gbogbogbò (PLCs) ní Nàìjíríà lẹ́yìn Lẹ́tà Ìkéde Ìgbìmọ̀ náà láìpẹ́ yìí sí Àwọn Ilé-iṣẹ́ Gbogbogbò àti Àwọn Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó Tó Ní Ìpàtàkì Nínú Ire Gbogbogbò lórí ìṣàkóso àti àkókò iṣẹ́ àwọn olùdarí nínú àwọn àjọ ọjà olú-owó.

Ó ṣàlàyé bí àwọn ìbéèrè náà ṣe kan àwọn àjọ, ó sì pèsè ìrànlọ́wọ́ ìtumọ̀ tó ń fi ìlérí Ìgbìmọ̀ náà hàn láti gbé ìṣàkóso tó dára, àbójútó tó munadoko àti ìdúróṣinṣin ọjà fún ìgbà pípẹ́ lárugẹ.

2. Ààlà àti Ìmúlò

Àkọsílẹ̀ ìtọ́nisọ́nà yìí kan àwọn CMO tó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Amáyédẹrùn Ọjà Ìṣúná (FMIs) tí Ìgbìmọ̀ náà sì ti kà sí Àwọn Àjọ Tó Ní Ìpàtàkì Nínú Ire Gbogbogbò (SPIEs). A ó tọ́ka sí àwọn ìpèsè pàtó tó kan PLCs. Kò kan àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni tàbí àwọn CMO mìíràn tí Ìgbìmọ̀ náà kò yàn sí ipò yìí.

Àwọn CMO mìíràn tí kò wà láàárín ààlà yìí kò ní dandan láti tẹ̀lé e, ṣùgbọ́n wọ́n lè fẹ́ gba àwọn ìlànà inú ìtọ́nisọ́nà yìí gẹ́gẹ́ bí ìṣe tó dára jù lọ, pàápàá tí wọ́n bá ṣe pàtàkì sí gbogbo ètò tàbí tí wọ́n fẹ́ mú ìṣàkóso wọn dàgbà sí i.

3. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ìlànà

Ìgbìmọ̀ náà ti ṣàkíyèsí pé yíyí ipò àti yíyan ọmọ ìgbìmọ̀ kan sí ipò nínú ilé-iṣẹ́ mìíràn láàárín ẹgbẹ́ ilé-iṣẹ́ kan náà ń pọ̀ sí i, pàápàá yíyí Àwọn Olùdarí Olómìnira Tí Kì Í Ṣe Aláṣẹ (INEDs) padà sí Àwọn Olùdarí Aláṣẹ (EDs), títí kan gbígbé wọn ga sí ipò Olùdarí Àgbà (CEO).

Ìṣe yìí ń fa àníyàn ńlá nípa òmìnira, àìṣègbè àti àwọn ààbò ìṣàkóso tí INEDs yẹ kí wọ́n pèsè. Àwọn olùdarí olómìnira ní ipa pàtàkì nínú béèrè ìdáhùn lọ́wọ́ àwọn alákòóso aláṣẹ àti pípa ìwà títọ́ àwọn ìpinnu ìgbìmọ̀ mọ́. Yíyí wọn padà sí ipò aláṣẹ láàárín àjọ tàbí ẹgbẹ́ kan náà ń ba iṣẹ́ náà jẹ́.

Láti gbé ìwà títọ́ àti agbára ìdarí ìgbìmọ̀ láti tẹ̀síwájú fún ìgbà pípẹ́ lárugẹ, Ìgbìmọ̀ náà ti pàṣẹ àwọn ìdènà tó lágbára sí i lórí yíyan ọmọ ìgbìmọ̀ àti àkókò iṣẹ́ láàárín àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ipa nínú ire gbogbogbò.

4. Àwọn Ìtumọ̀

1. Àjọ Tó Ní Ìpàtàkì Nínú Ire Gbogbogbò (SPIE): Fún ìtọ́nisọ́nà yìí, PIE túmọ̀ sí Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó tí iṣẹ́ rẹ̀ ṣe pàtàkì sí gbogbo ètò, tí ó ní ipa ewu pàtàkì lórí àwọn olùdókòwò tàbí tí ó ń ṣe iṣẹ́ amáyédẹrùn pàtàkì nínú ọjà olú-owó, gẹ́gẹ́ bí Ìgbìmọ̀ náà ṣe pinnu.
2. Amáyédẹrùn Ọjà Ìṣúná (FMI):

Àwọn àjọ tó ń mú ìṣirò àti ìjẹ́rìí ìṣòwò, ìparí ìsanwó àti fífi ohun ìní ránṣẹ́, ìṣòwò tàbí iṣẹ́ dátà rọrùn nínú ọjà olú-owó. Èyí kan gbogbo àwọn ọjà pàṣípààrọ̀, ibi ìpamọ́ àárín gbùngbùn ìwé ẹ̀rí ìdókòwò, ilé ìṣirò àti ìjẹ́rìí ìṣòwò àti ibi ìpamọ́ àkọsílẹ̀ ìṣòwò, ṣùgbọ́n kò dá sí àwọn wọ̀nyí nìkan.

1. Olùdarí Olómìnira Tí Kì Í Ṣe Aláṣẹ (INED):

Olùdarí tí kò kópa nínú ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ lójoojúmọ́, tí kò sì ní ìbáṣepọ̀ tàbí àǹfààní tó lè ní ipa pàtàkì lórí agbára rẹ̀ láti ṣe ìdájọ́ láìṣègbè, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàlàyé nínú Ìlànà Ìṣàkóso Ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà 2018 (NCCG).

1. Olùdarí Aláṣẹ (ED):

Ọmọ ìgbìmọ̀ àwọn olùdarí tí ó kópa nínú ìṣàkóso àti iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ lójoojúmọ́.

1. Àkókò Ìsinmi:

Àkókò ìdádúró tí òfin pàṣẹ, nígbà tí aláṣẹ tẹ́lẹ̀ kò gbọdọ̀ gba ipò ìdarí tàbí àbójútó, láti rí i dájú pé òmìnira wà àti láti dènà ìtakora àǹfààní.

5. Àwọn Àṣẹ Pàtàkì

a. Ìdènà Yíyí Ipò INEDs Padà:

A kò gbọdọ̀ yan INEDs sí ipò Olùdarí Aláṣẹ, títí kan ipò CEO, láàárín ilé-iṣẹ́ tàbí ètò ẹgbẹ́ kan náà. Èyí ń lépa láti dáàbò bo òmìnira àbójútó ìgbìmọ̀ àti láti pa ìyàtọ̀ kedere mọ́ láàárín iṣẹ́ àbójútó àti iṣẹ́ aláṣẹ.

Èyí ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ báyìí, ó sì jẹ́ dandan fún àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ipa nínú ire gbogbogbò àti PLCs

b. Ààlà Àkókò Iṣẹ́ Ìgbìmọ̀:

Àwọn olùdarí lè ṣiṣẹ́ fún ọdún 10 tí ó pọ̀ jù nínú ilé-iṣẹ́ kan náà.

Láàárín ètò ẹgbẹ́, a gba àpapọ̀ ọdún 12 láàyè.

Gbogbo ọdún tí a ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ wà nínú ìṣirò àwọn ààlà wọ̀nyí.

Èyí ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ báyìí, ó sì jẹ́ dandan fún àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ipa nínú ire gbogbogbò. PLCs gbọ́dọ̀ tẹ̀lé àwọn ìpèsè Ìlànà Ìṣàkóso Ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà (NCCG) 2018.

c. Àwọn Ìdènà Lórí Dídi Alága Fún Àwọn Aláṣẹ Tẹ́lẹ̀:

CEO tàbí Olùdarí Aláṣẹ tẹ́lẹ̀ tí ó ti pé ààlà àkókò iṣẹ́ rẹ̀ kò gbọdọ̀ di Alága títí lẹ́yìn àkókò ìsinmi ọdún 3. Bí a bá yàn án, àkókò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alága kò gbọdọ̀ kọjá ọdún 4.

Èyí ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ báyìí, ó sì jẹ́ dandan fún àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ipa nínú ire gbogbogbò. PLCs gbọ́dọ̀ tẹ̀lé àwọn ìpèsè Ìlànà Ìṣàkóso Ilé-iṣẹ́ Nàìjíríà (NCCG) 2018.

6. Ète Àwọn Àṣẹ

Àwọn ète àwọn ìlànà ìṣàkóso wọ̀nyí ni láti:

• Ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ìrọ́pò ìgbìmọ̀ tó létò tí ó sì ṣe kedere;
• Rí i dájú pé ìtẹ̀síwájú àti òmìnira wà nínú àbójútó FMIs;
• Gbé ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ tó munadoko, tí ó bá àwọn ìfojúsọ́nà ìṣàkóso àgbáyé mu, lárugẹ;
• Fún ìgbẹ́kẹ̀lé aráàlú àti àwọn olùdókòwò nínú ìdarí FMIs lókun.

7. Ohun Tí A Retí Lọ́wọ́ Àwọn CMO Mìíràn

Bí kò tilẹ̀ jẹ́ dandan fún àwọn CMO tí kì í ṣe FMI tàbí àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni, Ìgbìmọ̀ náà ń gba gbogbo àwọn olùṣiṣẹ́ níyànjú láti ka ìtọ́nisọ́nà yìí sí ìlànà ìṣe tó dára tí ń gòkè bọ̀. Ìṣàkóso tó lágbára ń ṣe àtìlẹ́yìn fún dídín ewu kù, ààbò olùdókòwò àti agbára láti farada ìṣòro iṣẹ́ fún ìgbà pípẹ́.

Àwọn CMO tó ń fẹ́ bá ìṣe tó dára jù lọ lágbàáyé mu, mú ipò wọn ní ọjà dára sí i tàbí múra fún yíyan wọn lọ́jọ́ iwájú sí àjọ tó ní ipa nínú ire gbogbogbò yẹ kí wọ́n gbé gbígba àwọn ààbò irú èyí lórí àkókò iṣẹ́ àti òmìnira yẹ̀ wò.

8. Àwọn Ìgbésẹ̀ Tó Kàn

Àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ìpàtàkì nínú ire gbogbogbò àti gbogbo àwọn CMO yẹ kí wọ́n yàgò fún yíyí INEDs padà sí ipò aláṣẹ. Ìpèsè yìí tún kan gbogbo àwọn CMO.

Ní àfikún, àwọn FMI tí a kà sí àjọ tó ní ìpàtàkì nínú ire gbogbogbò yẹ kí wọ́n:

• Ṣàyẹ̀wò ètò ìgbìmọ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ àti èyí tí a dábàá fún ìbámu;
• Ṣàtúnṣe ètò ìrọ́pò ìgbìmọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ààlà ọdún 10/12 àti àkókò ìsinmi;
• Pa àkọsílẹ̀ mọ́, kí wọ́n sì fi tó Ìgbìmọ̀ náà létí níbi tí a ti ń gbero tàbí mú àwọn ìyípadà ìṣàkóso pàtàkì ṣiṣẹ́.

Fún ìbéèrè nípa ìtumọ̀ tàbí bí ìtọ́nisọ́nà yìí ṣe kan ẹni, ẹ jọ̀wọ́ fi ìmeèlì ránṣẹ́ sí: emidivision@sec.gov.ng