Ìkéde Àpapọ̀ tí a Fìtẹ̀ Jáde ní Àpérò Ìṣúná 2020 tó Ní Àkòrí “Lílo Ìṣúná 2020 àti Finance Act fún Ìdàgbàsókè Ọjà Olú-owó Nàìjíríà” Tí a tẹ̀ jáde: March 13, 2020

13 Oṣù Kejì 2020

Lagos

Gba PDF Sílẹ̀ 

1. Àwọn Àpérò Ìṣúná jẹ́ ibi ìjíròrò fún ṣíṣàyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ láàárín ọjà olú-owó Nàìjíríà àti ìṣúná ọdọọdún Ìjọba Àpapọ̀. Ète pàtàkì wọn ni láti mọ bí ọjà olú-owó ṣe lè kópa, àti bí ó ṣe lè jèrè láti inú ìṣúná náà àti ìmúṣẹ rẹ̀.
2. Yàtọ̀ sí àwọn ẹ̀kọ́ tí a rí gbà, a kọ ìkéde àpapọ̀ yìí láti jẹ́ ìpín ti ọjà olú-owó nínú àwọn ìjíròrò ní àwọn ìpele tó yẹ ti ìjọba àti ní àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni.
3. Nígbà tí ìwé àkọ́kọ́ ń ṣàlàyé ìtàn àkòrí Àpérò náà, ó tọ́ka sí àwọn kókó pàtàkì láti inú ìṣúná 2019 àti àbájáde rẹ̀. Ìṣúná 2019 dábàá N8.91trn gẹ́gẹ́ bí àpapọ̀ ináwó, pẹ̀lú owó-wíwọlé tí a fojú sọ́nà rẹ̀ sí N6.99trn àti àìpé N1.91trn. Síbẹ̀, ináwó gidi ti 2019 jẹ́ N9.13trn, owó-wíwọlé sì jẹ́ N4.64trn, pẹ̀lú àpapọ̀ àìpé ìṣúná N4.50trn.
4. A pe ìṣúná 2020 ní “ìṣúná fún dídúróṣinṣin ìdàgbàsókè àti ṣíṣe àyè iṣẹ́,” pẹ̀lú ìfojúsùn owó-wíwọlé àti ináwó tí a fọwọ́ sí ti N8.42trn àti N10.59trn, lẹ́sẹẹsẹ. Ìṣúná yìí dá lórí àwọn ètò àti ìgbésẹ̀ pàtó, pẹ̀lú ètò láti lo owó ẹ̀ka aládàáni fún iṣẹ́ olú-owó, gbígbé VAT láti 5% sí 7.5%, lílo Àkáǹtì Owó Ìjọba Kan Ṣoṣo (TSA) ní kíkún, ṣíṣe àfojúsùn owó-wíwọlé àti ìpín iye owó iṣẹ́ sí owó-wíwọlé fún àwọn Ilé-iṣẹ́ tí Ìjọba Ní (GOEs), àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
5. Yàtọ̀ sí fífọwọ́ sí ìṣúná náà, Ààrẹ tún fọwọ́ sí Finance Bill kí ó di òfin ní Oṣù Kínní, 2020. Lára àwọn ète Finance Act tuntun ni: ṣíṣe ìdájọ́ òdodo nínú ìṣúná ìjọba, ṣíṣe àtúnṣe òfin owó-orí inú orílẹ̀-èdè kí ó bá àwọn ìlànà tó dára jù lọ lágbàáyé mu, fífi àwọn ìwúrí owó-orí fún ìdókòwò nínú amáyédẹrùn àti ọjà olú-owó, ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré gan-an, kékeré àti alabọ́de, àti mímú owó-wíwọlé ìjọba pọ̀ sí i. Ìfihàn náà fi àwọn ìpèsè ìṣúná 2020 àti àwọn àtúnṣe nínú Finance Act tí ó lè ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìdàgbàsókè ọjà olú-owó Nàìjíríà hàn.
6. Lẹ́yìn ìjíròrò jinlẹ̀ láàárín àwọn aṣojú lórí pánẹ́ẹ̀lì àti àwọn olùgbọ́, àwọn ẹ̀kọ́ àti àbá wọ̀nyí ni a ṣe:
   a) Ìdàgbàsókè amáyédẹrùn ṣe pàtàkì kí Nàìjíríà lè ní aásìkí ọrọ̀-ajé àti ìdàgbàsókè alágbero. Nítorí náà, ó ṣe pàtàkì gan-an láti fa olú-owó aládàáni àti ti inú orílẹ̀-èdè wá láti náwó àti ṣètìlẹ́yìn fún amáyédẹrùn pàtàkì;

b) Ó ṣe pàtàkì kí ìjọba mú ọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣẹ nípa ṣíṣe ìbòwọ̀ fún àwọn àdéhùn, ìṣípayá, àti dídènà ìṣàn owó-wíwọlé tí kò bófin mu jáde kúrò ní orílẹ̀-èdè;

c) Ìjọba gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ láti mú ìkópa ẹ̀ka aládàáni pọ̀ sí i nínú àyíká iṣowo Nàìjíríà. Ó yẹ kí ìsapá tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe wà láti bá ẹ̀ka aládàáni ṣiṣẹ́ pọ̀ láti kó àwọn ohun àmúṣọrọ̀ inú orílẹ̀-èdè jọ, dá àwọn iṣẹ́ tó dára sílẹ̀, àti gbé ènìyàn kúrò nínú òṣì;

d) Ó yẹ kí a ṣe àwọn ìlànà pàtó fún ètò ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín ìjọba àti ẹ̀ka aládàáni àti àwọn àdéhùn fífúnni ní ẹ̀tọ́ ìṣiṣẹ́ láti yanjú àti náwó fún àìní amáyédẹrùn ńlá ti Nàìjíríà;

e) Pípèsè àyíká iṣowo tó rọrùn ṣe pàtàkì kí àwọn Ilé-iṣẹ́ Kékeré àti Alabọ́de (SMEs) lè dàgbà kí wọ́n sì kópa tó péye nínú ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé;

f) Ó yẹ kí a lo ìmọ̀ ẹ̀rọ fún òwò. Ó tún yẹ kí a fojú sí fifi iye kún ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀, tí owó-wíwọlé rẹ̀ kéré ní àkókò náà, kí ó lè túbọ̀ wúlò fún àwọn tó nífẹ̀ẹ́ sí i. Ọ̀nà kan ni pípèsè iná mànàmáná fún ìpamọ́ irè oko láti dènà àdánù lẹ́yìn ìkórè;

g) Ó ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé àwọn ọmọdé tí kò sí ní ilé-ẹ̀kọ́ padà sí ilé-ẹ̀kọ́, nígbà tí a tún ń mú dídára ẹ̀kọ́, ìlera àti àlàáfíà gbogbogbò àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà pọ̀ sí i. Èyí ṣe pàtàkì fún ọjọ́ iwájú ọrọ̀-ajé àti ààbò orílẹ̀-èdè;

h) Àwọn olùkópa ọjà olú-owó àti àwọn olùṣàkóso rẹ̀ nílò láti kọ agbára àti ìmọ̀ wọn kí wọ́n lè lo àwọn àǹfààní ńlá tó wà ní ọjà náà débi tó pọ̀ jù;

i) Ó yẹ kí a dá àwọn ọ̀nà ìdábòbò lòdì sí ìyípadà iye owó púpọ̀ sí i sílẹ̀ ní ọjà olú-owó Nàìjíríà, láti mú kí owó lè rìn ní ọjà àti kí ọjà ṣiṣẹ́ dáadáa;

j) Finance Act jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlànà ìṣúná tó ṣe pàtàkì jù lọ ní nǹkan bí ẹ̀wádún méjì (2), tí ó ń yanjú ọ̀pọ̀ ọ̀ràn nípasẹ̀ àwọn àtúnṣe. Díẹ̀ lára àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí ṣe pàtàkì gan-an fún ìdàgbàsókè ọjà olú-owó Nàìjíríà, pẹ̀lú REITs, fífi ìwé-ẹ̀rí ìdókòwò yáni, owó-orí òǹtẹ̀ àti owó-orí àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń di ìní àwọn ilé-iṣẹ́ mìíràn mú;

k) Bákan náà, a retí pé ìpèsè Òfin náà nípa owó-orí àwọn ilé-iṣẹ́ ìdánilójú yóò mú iṣẹ́ wọn dára sí i, yóò gbé iye wọn ní ọjà ga, yóò sì tún mú iṣẹ́ àwọn ìpín ilé-iṣẹ́ dára sí i ní ìkẹyìn;

l) Síbẹ̀, a ṣì nílò àwọn òfin míì tó ń ṣètìlẹ́yìn fún Finance Act; àwọn wọ̀nyí ni Petroleum Industry Bill, Investment and Securities Act àti Companies and Allied Matters Act;

m) Bí àwùjọ ọjà olú-owó ṣe ń wá àwọn ìwúrí ìdókòwò míì lọ́dọ̀ ìjọba, ó tún ṣe pàtàkì láti dá àwọn ohun tó ń dí ìdàgbàsókè dúró tí ìjọba lè yọ kúrò mọ̀ kí ọjà olú-owó lè túbọ̀ dàgbà.

n) Àwọn onípín ilé-iṣẹ́ ní Nàìjíríà ń san ọ̀pọ̀ owó-orí, èyí tó mú kí ìwọ̀n owó-orí gidi lórí àwọn olùdókòwò ní Nàìjíríà wà lára èyí tó ga jù lọ lágbàáyé. Nítorí náà, dídín ìwọ̀n owó-orí gidi lórí ìdókòwò nínú ìpín ilé-iṣẹ́ kù, àti dídín owó-orí ilé-iṣẹ́ kù sí i, ṣe pàtàkì kí Nàìjíríà lè túbọ̀ dije fún fífa olú-owó wá;

o) Ìjọba Nàìjíríà ti máa ń ṣe ìṣúná tí àìpé wà nínú rẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí lè dà bí ohun tí kò ṣeé yẹra fún níbi tí owó-wíwọlé ìjọba ti kéré, ìjọba ṣì nílò láti ṣe àwọn ọ̀nà tuntun fún ṣíṣe ináwó ìṣúná rẹ̀ àti láti yàgò fún àìpé ìṣúná tí kò lópin.

p) Ìyàtọ̀ láàárín ìṣúná àti àbájáde rẹ̀ ti pọ̀ ní àwọn ọdún tó kọjá; èyí fi hàn pé a nílò àwọn ìṣúná tó bá òtítọ́ mu sí i.

q) Ó yẹ kí a bẹ̀bẹ̀ lọ́dọ̀ ìjọba pé kí ó tọ́jú àwọn ohun àmúṣọrọ̀ orílẹ̀-èdè tó ṣọ̀wọ́n, nítorí èyí ṣe pàtàkì fún bí ìṣúná ṣe ń ṣiṣẹ́; àti

r) Àwọn ìfihàn ní àwọn àpérò ìṣúná ọjọ́ iwájú yẹ kí wọ́n wo àpapọ̀ ìṣúná, pẹ̀lú àwọn iye ti àwọn ìjọba ìpínlẹ̀ àti agbègbè, kí ipa ìṣúná lórí ọrọ̀-ajé àti ọjà olú-owó lè hàn ní kíkún.