NJSM - Mpịakọta 4, Nọmba 1 E bipụtara: Novemba 17, 2023
Ihe Na-ekpebi Atụmatụ Ịkwụ Ụgwọ Uru Òkè nke Ụlọ Ọrụ Siminti E Depụtara n’Ahịa Mbak na Naịjirịa – Nuruddeen Abba Abdullahi
Nchịkọta:
Ọmụmụ a na-enyocha ihe na-ekpebi atụmatụ ịkwụ ụgwọ uru òkè nke ụlọ ọrụ siminti e depụtara n’ahịa Nigerian Stock Exchange. Ọ na-enyocha mmetụta ụfọdụ ihe dị n’ime ụlọ ọrụ, nke e gosiri dịka ọnụ ọgụgụ mmekọrịta ego, nwere n’oke ụgwọ uru òkè ụlọ ọrụ ndị ahụ na-akwụ ma ọ bụ n’atụmatụ ha gbasara ịkwụ ya. Ọnụ ọgụgụ mmekọrịta ego ndị a bụ uru ụlọ ọrụ na-erite, ịdị mfe ịnweta ego mgbe a chọrọ ya, oke ụgwọ ụlọ ọrụ ji, nha ụlọ ọrụ, uto, ihe ize ndụ ụlọ ọrụ, na ụgwọ uru òkè nke afọ gara aga. E wepụtara data ọmụmụ ahụ n’akụkọ na akaụntụ ụlọ ọrụ siminti e nyochachara nke e depụtara n’ahịa Nigerian Stock Exchange n’ime afọ 10 (2007 ruo 2016). E ji data nke abụọ nke ụlọ ọrụ ndị ahụ wuo usoro data otu ụlọ ọrụ ndị ahụ n’oge dị iche iche, ma jiri ụdị Ngụkọta Ike Abụọ Njehie Kacha Nta Nkịtị tụọ nhata nleghachi. Nsonaazụ gosiri na uru ụlọ ọrụ na-erite, nha ya, ihe ize ndụ ya na ụgwọ uru òkè nke afọ gara aga nwere njikọ dị mma na ịkwụ ụgwọ uru òkè, mana ha enweghị mmetụta dị ịrịba ama n’oke ego a na-akwụ. N’aka nke ọzọ, ịdị mfe ịnweta ego, uto na oke ụgwọ ụlọ ọrụ ji nwere njikọ na-adịghị mma ma na-adịghị ike n’ụzọ ahịrị kwụ ọtọ na oke ụgwọ uru òkè a na-akwụ. N’agbanyeghị nsonaazụ ndị a, ọmụmụ ahụ ahụghị ihe akaebe doro anya na ihe asaa ahụ dị n’ime ụlọ ọrụ, ma ọ bụ ọnụ ọgụgụ mmekọrịta ego ndị ahụ, bụ ihe na-ekpebi oke ụgwọ uru òkè a na-akwụ, nke e ji nọchite anya atụmatụ ịkwụ ụgwọ uru òkè nke ụlọ ọrụ siminti e depụtara n’ahịa Nigerian Stock Exchange n’ime 2007 – 2016.
Ịnwale Mmụba Ọnụahịa Mbak Karịrị Uru Ntọala Dabere n’Atụmanya Nwere Ezi Uche na Nigerian Stock Exchange – Babajide Fowowe
Nchịkọta:
Ahịa Nigerian Stock Exchange (NSE) toro nke ukwuu n’ime afọ iri abụọ gara aga n’oge ọmụmụ ahụ. Uto a sooro nnukwu ịrị elu na ọdịda ọnụahịa, nke na-egosi oke mgbanwe dị ukwuu. A kọwara ụdị omume ahụ dịka mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi. Ọ dị mkpa ịmụ ma mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi dị adị, ma n’echiche ndị na-eme atụmatụ iwu ma nke ndị na-etinye ego. Ọmụmụ a nyochara, dabere n’ihe akaebe, ma mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi dị n’ahịa mbak Naịjirịa. Anyị jiri data ụlọ ọrụ 78 nwere ozi ọnụahịa mbak na ụgwọ uru òkè n’ime 1990 ruo 2016. Nsonaazụ ule Engle-Granger na njikọ nguzozi ogologo oge Johansen abụọ ahụ gosiri na njikọ ogologo oge dị n’etiti ihe ntụ ahịa ọnụahịa mbak na ụgwọ uru òkè nke ụlọ ọrụ ndị ahọpụtara n’ahịa ahụ. Dabere n’ụdị nyocha ịtụ uru site n’oke uru mbak, a pụrụ ikwu na uru ahịa (MV) nke ụlọ ọrụ ndị a apụghị n’uru dị n’ime ha n’eziokwu (IV) n’oge ọmụmụ ahụ. Nsonaazụ a pụtara na ọmụmụ ahụ ahụghị ihe akaebe na mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi dị na Nigerian Stock Exchange n’oge a nyochara. Ọ pụtakwara na ụlọ ọrụ chọrọ ịnakọta ego site n’èzí nwere ike ime ya n’ahịa mbak, n’ihi na e nwere ụfọdụ nkwụsi ike n’omume ahịa mbak n’oge ahụ. Maka ndị na-achịkwa ahịa, ha nwere ike ịga n’ihu na-eleba ahịa mbak anya nke ọma ma tinye atụmatụ n’ọrụ iji gbalịa igbochi mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi. Nke a ga-enyere aka igbochi mmetụta ọjọọ mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi nwere ike inwe n’akụnụba.
Ọnọdụ Akụ na Ụba na Arụmọrụ Ahịa Mbak na Naịjirịa: Ihe Akaebe Site n’Ụdị Nyocha Mgbanwe Ọnọdụ – Shehu Usman Rano Aliyu na Abubakar Aminu Wambai
Nchịkọta:
Akwụkwọ a na-enyocha otú oke mgbanwe si agafe n’etiti ọnụego mgbanwe ego na ahịa mbak n’ọnọdụ ahịa “na-ama jijiji” na nke “dị jụụ”, ma ọ bụ ọnọdụ “ahịa na-arị elu” na “ahịa na-ada”, n’ahịa mbak Naịjirịa site na 4 Jenụwarị 2010 ruo 30 Juun 2017. O jiri ụdị mgbanwe ọnọdụ Markov nke ọdịiche nkesa dị iche dịka Kim (1993) siri kọwaa ya. Usoro a na-enye ohere ka ọnọdụ gbanwee ma n’ọnụọgụ etiti ma n’ọdịiche nke usoro data; ọ bụrụ na a naghị enye ohere maka mgbanwe ọnọdụ, a na-atụ ịdịgide nke ọdịiche karịa ka ọ dị (Lamoureuex & Lastrapes, 1990). Nsonaazụ nyocha mbụ gosiri na nloghachi mbak na usoro data ọnụego mgbanwe ego abụọ ahụ anaghị eso nkesa nkịtị, ma ha nwere mgbọrọgwụ otu na mmetụta ARCH. Tụkwasị na nke ahụ, a hụrụ ihe akaebe nke ọnọdụ abụọ—ahịa na-ada na ahịa na-arị elu—ebe ịdịgide dị elu, ya bụ ohere mgbanwe ọnọdụ dị elu, nọ n’ahịa na-ada ma e jiri ya tụnyere ahịa na-arị elu, na 0.9455 na 0.8686 n’usoro ahụ. Otú ọ dị, oge a na-anọ n’ọnọdụ ndị ahụ dị ogologo karịa n’ahịa na-arị elu (ọnọdụ 2) karịa n’ahịa na-ada (ọnọdụ 1): ụbọchị 5958.12 na ụbọchị 18.406 n’usoro ahụ. Ọzọkwa, nyocha otú oke mgbanwe si agafe n’etiti ọnụego mgbanwe ego na nloghachi mbak gosiri na nloghachi na-abawanye mgbe uru ego na-arị elu n’ahịa na-ada, ma na-ebelata mgbe uru ego na-ada n’ahịa na-arị elu. Ya mere, ọnọdụ akụnụba na-adịghị mma nke na-ebute oke mgbanwe ọnụego mgbanwe ego na-ebelata nloghachi ahịa mbak site n’ịbawanye echiche ndị na-etinye ego banyere ihe ize ndụ, karịchaa n’ahịa na-arị elu.
Omume Ọnụahịa Mbak nke Mba OPEC Hà Na-adabere n’Ibe Ha? – Ebenezer Olubiyi
Nchịkọta:
Akwụkwọ a na-enyocha njikọ dị n’etiti ahịa mbak nke ụfọdụ mba OPEC ahọpụtara. Ọ na-enyocha mmekọrịta ihe ize ndụ na nloghachi ego, yana njikọ ahịrị kwụ ọtọ dị n’etiti nloghachi mbak. Mgbe ahụ, ọ na-enyocha njikọ na mmetụta mgbasa oke mgbanwe dị n’etiti ahịa mbak Naịjirịa na nke mba OPEC ndị ọzọ. Site n’iji DCC(1,1)-GARCH(1,1) na ihe ntụ ahịa ọnụahịa mbak nke kwa ọnwa nke mba OPEC ahọpụtara n’etiti Jenụwarị 2005 na Maachị 2018, anyị chọpụtara na mmekọrịta ihe ize ndụ na nloghachi ego anaghị adị maka ụfọdụ ụzọ abụọ nke mba. E nwere njikọ siri ike n’etiti nloghachi mbak kwa ọnwa n’afọ nke ụfọdụ ụzọ abụọ nke mba. Njikọ ahịa mbak mba OPEC na-agbanwe ka oge na-aga, ma e nwere njikọ otu ụzọ nke ahịa mbak Naịjirịa na-adabere n’ahịa mbak mba OPEC ndị ọzọ, ma e wezụga Saudi Arabia ebe a hụrụ njikọ na-aga ụzọ abụọ. Mgbe ihe ọhụrụ sitere n’otu n’ime mba OPEC anyị nyochara dị mma ma na-enye ume, nloghachi mbak Naịjirịa na-akawanye mma. Otú ọ dị, mmetụta ọma ahụ na-agbasa site na mba niile ma e wezụga Kuwait. Dabere n’nsonaazụ ndị a, akwụkwọ ahụ tụrụ aro na ndị na-etinye ego Naịjirịa nwere ike ịzụ mbak nke ụfọdụ mba OPEC ma e wezụga Saudi Arabia n’oge ahịa Naịjirịa na-ada. Ọzọkwa, ndị ọchịchị metụtara ya dịka Securities and Exchange Commission, Nigeria Stock Exchange na Gọọmenti Etiti kwesịrị ibute atụmatụ a pụrụ ịtụkwasị obi, nke ga-emetụta ahịa mbak n’ụzọ dị mma, ụzọ.
Mmetụta Ọdị mfe Ịzụ na Ire Akụ Ahịa na Omume Ndị Na-etinye Ego Ịgbaso Ìgwè n’Ahịa Mbak Naịjirịa: 2007 – 2017 – Aliyu Rafindadi Sanusi na Auwal Umar
Nchịkọta:
Akwụkwọ a na-amụ ụdị na oke omume ndị na-etinye ego ịgbaso ìgwè, yana ọrụ ịdị mfe ịzụ na ire akụ ahịa na-arụ n’imepụta omume ahụ n’ahịa mbak Naịjirịa. Site n’iji data kwa ụbọchị n’ime 2007-2017, akwụkwọ ahụ jiri ụzọ mgbasa nloghachi ahịa nyochaa mbak 29 e depụtara n’ahịa Nigerian Stock Exchange (NSE) n’ime ngalaba isii—ọrụ ugbo, ụlọ akụ, ihe owuwu, nnukwu ụlọ ọrụ nwere ngalaba dị iche iche, mkpuchi, na ire ngwaahịa mmanụ—iji chọpụta ma omume ịgbaso ìgwè dị. E jiri ụdị nleghachi onwe vektọ nke mgbanwe abụọ (VAR) na ule ihe na-akpata mgbanwe Granger n’ụzọ abụọ nyochaa njikọ dị n’etiti ịgbaso ìgwè na ịdị mfe ịzụ na ire akụ ahịa. Nsonaazụ gosiri ihe akaebe dị ịrịba ama nke omume ịgbaso ìgwè n’ime akụ 12 n’ime 29 ahụ gbasara ngalaba isii ahụ, yana ihe akaebe dị ịrịba ama nke ịgbaso ìgwè n’ụzọ megidere n’ime akụ asatọ ndị ọzọ. A chọpụtara na ịdị mfe ịzụ na ire akụ ahịa nwere mmetụta dị ịrịba ama n’imepụta omume ịgbaso ìgwè. N’ozuzu, a chọpụtara na ndị na-etinye ego na-agbasokarị ìgwè mgbe ịdị mfe ịgbanwe akụ ka ọ bụrụ ego dị elu ma ọ bụ n’etiti, dịka nchọpụta ndị gara aga si gosi. Nsonaazụ nyocha nkewa ọdịiche gosiri na mkpokọta nloghachi na-emetụta mgbanwe dị n’ogo nkezi nke ịdị mfe ịzụ na ire mbak n’ahịa. Mmetụta a kacha pụta ìhè na ngalaba ire ngwaahịa mmanụ. N’ihi mmetụta ọjọọ omume ịgbaso ìgwè nwere ike inwe, karịchaa n’imepụta mmụba ọnụahịa na-enweghị ntọala ziri ezi, ndị na-achịkwa ahịa nwere ike belata omume ịgbaso ìgwè na-enweghị ezi uche site n’ime ka ozi na-eru ndị ahịa nke ọma ma belata ọnụ ahịa inweta ozi n’ahịa.